Orle Gniazda - Smoleń, Pilica i Ogrodzieniec - ruiny, które opowiadają

Jura wiosną ma w sobie coś wyjątkowo klimatycznego. Tym razem wracamy na Szlak Orlich Gniazd, gdzie ruiny opowiadają historie równie barwne, co ich dawni właściciele.

Szlak Orlich Gniazd - zamek Pilcza, pałac Pylica, zamek Ogrodzieniec

termin odwiedzin: czerwiec 2019 r.

Znów wyciągamy coś z przeszłości, tym razem to trzecia odsłona Orlich Gniazd w naszym wykonaniu. No i tym razem też zmieniamy porę roku, przyszła pora na wiosenną edycję. 

widok z wieży z Pilczy

Zamek Pilcza w Smoleniu

Na pierwszy ogień zamek w dawnej Pilczy, dziś znany jako Smoleń. Obiekt obronny istniał tu już od XIII wieku jako drewniany gród. Został zniszczony w XIV wieku podczas walk Władysława Łokietka z Czechami. Jednak miejsce było na tyle strategiczne, że szybko powstała tu murowana warownia. Za jej budowę odpowiadał ród Pileckich.

Zresztą ród Pileckich całkiem długo władał zamkiem, a jedną z ważniejszych postaci z nim związanych była Elżbieta. Wsławiła się tym, że została kolejną żoną króla Władka Jagiełło, co wzbudziło spory skandal na dworze. Głównymi przyczynkami do skandalu był jej wiek, bo o zgrozo miała 45 lat, oraz to, że była już kiedyś zamężna. 

Kolejną ciekawą postacią związaną z zamkiem był Biernat z Lublina. No właśnie, niby z Lublina, a jednak zostaje zatrudniony w charakterze pisarza, sekretarza i kapelana przez Pileckich. Zamek słynie również z pokaźnej jak na tamte czasy biblioteki. Zatrudnienie pisarza oraz utrzymywanie biblioteki podkreśla, że dla Pileckich ważne było również życie intelektualne. 

Z czasem zamek tracił znaczenie i komfort. Zniszczony podczas Potopu Szwedzkiego, nigdy nie wrócił do dawnej świetności. Był rozbierany przez okolicznych mieszkańców, a nawet próbowano wykorzystać go gospodarczo – m.in. do produkcji śrutu czy zakładania winnic.

Dopiero późniejsze zaangażowanie fanów historii i prowadzone rewitalizacje przywracają zamkowi drugie życie. Niestety, na tym etapie za dużo do uratowania nie zostało, ale jest to dobrze utrzymana ruina ze strzelistą wieżą na wzgórzu, z której roztacza się niesamowity widok. Cena biletu też jest jak na standard zamku akceptowalna (w 2019 było to 7 zł).

widok z wieży w Smoleniu

Pałac w Pilicy

Kolejny na mapie był pałac w Pilicy. Już na starcie było ciekawie – znalezienie parkingu graniczyło z cudem. Ostatecznie „przycupnęliśmy” gdzieś przy drodze i ruszyliśmy dalej, udając, że nie widzimy tabliczek „teren prywatny”.

brama wjazdowa do posiadłości w Pilicy

Spacer przez park był piękny, ale prawdziwe wrażenie zrobiły na nas dopiero ruiny. I to takie, że zgodnie uznaliśmy: gdybyśmy mieli fortunę – inwestujemy właśnie tutaj.

Pałac powstał w XVI wieku w stylu renesansowym, z inicjatywy właścicieli zamku w Smoleniu. Z czasem był rozbudowywany i przekształcany, a największe zmiany wprowadził Stanisław Warszycki – otaczając go fortyfikacjami i tworząc jedną z nowocześniejszych twierdz epoki. Sam Warszycki to postać kontrowersyjna – z jednej strony obrońca kraju, z drugiej tyran w oczach ludzi.

widok z frontu pałacu na jezioro

Przez lata kolejni właściciele przebudowywali dalej pałac z różnym skutkiem i budżetem. W czasie II Wojny Światowej Niemcy przejęli budynek i osadzili tam pluton wojska. Niestety, ich pobyt nie obył się bez ofiar i rozstrzelano tu 150 osób. Natomiast w czasach słusznie minionych budynek odebrano właścicielom i przekazano państwu, które utworzyło tu zakład poprawczy dla młodzieży, więc pałac dalej popadał w ruinę. No i w tej ruinie trwa do dziś, choć w tle toczą się procesy o własność zamku. 

Zamek Ogrodzieniec

Na koniec dnia klasyk klasyków – Zamek Ogrodzieniec, jedna z najbardziej rozpoznawalnych ruin w Polsce.

To właśnie tu kręcono sceny bitwy o Sodden w serialu Wiedźmin i wiele innych produkcji. Wzniesiony na najwyższym wzniesieniu Jury - Górze Janowskiego wprost wyrasta ze skał. 

A zaczynał jak każdy gród na trasie Orlich Gniazd - jako drewniana warownia. Kiedy została spalona przez Tatarów, odbudowano go w wersji murowanej ok XIV wieku. Powstał gotycki zamek zabezpieczający południowo - zachodnia granicę Królestwa Polskiego. 

widok na gabinet tortur

Kolejne lata powodują wzrost znaczenia warowni wraz z jej licznymi modyfikacjami. Największy rozkwit przypada na czasy Seweryna Bonera, który przekształcił go w renesansową rezydencję. Przepych był tak duży, że zamek nazywano „małym Wawelem”.

Niestety, historia nie była łaskawa:

• najazdy Habsburgów
• Potop Szwedzki
• ostateczne spalenie w 1702 roku

Od tego momentu Ogrodzieniec staje się ruiną – ale jaką!

Po II wojnie światowej rozpoczęto prace zabezpieczające i od 1973 roku zamek jest udostępniony do zwiedzania.

Dziś to jedno z najbardziej „żyjących” miejsc na Jurze:

✔ turnieje rycerskie

✔ inscenizacje bitew

✔ nocne zwiedzanie

✔ pokazy sokolnicze

Nam udało się trafić na sokolnika, ale kolejny cel to… turniej rycerski. 

wspomniany sokół

Gród na Górze Birów

Jadąc do Ogrodzieńca, nie spodziewaliśmy się, że kawałek dalej znajdziemy jeszcze jedną perełkę.

Gród na Górze Birów to rekonstrukcja osady obronnej z czasów Piastów. Drewniane palisady, wały i kamienne elementy tworzą bardzo klimatyczne miejsce.

Jeszcze ciekawsze jest to, że w skałach znajdują się jaskinie z dowodami obecności człowieka sprzed nawet 30 tysięcy lat.

Pod grodem odkryto także trzy kurhany – bez szczątków ludzkich, co tylko dodaje temu miejscu tajemniczości.

Podsumowanie

Ta część Szlaku Orlich Gniazd pokazuje pełne spektrum historii – od odbudowanych ruin, przez zapomniane pałace, po tętniące życiem atrakcje turystyczne. Smoleń zachwyca widokiem, Pilica klimatem niedokończonej historii, a Ogrodzieniec rozmachem i energią. To już trzecia odsłona naszej przygody z Jurą, a to nie koniec!

widok na gród Birów

Źródła

Przygotowując notatkę korzystaliśmy z naszych wspomnień i doświadczeń, jak również z informacji zawartych na:

1. oficjalnej stronie Orlich Gniazd
2. stronie Zamkomania
3. stronie Zamki Polskie
4. stronie Zamek Ogrodzieniec
5. stronie Zamki Obronne